Jesteś tutaj

Towar i jego cechy

Towar jest kategorią historyczną, gdyż powstał dopiero w określonych warunkach. Produkt pracy ludzkiej (dobro) przeistacza się w towar, gdy zostanie zrealizowany cel postawiony przez producenta, tj. wymiana dobra. Cel taki i jego realizacja mogą mieć miejsce dopiero na pewnym szczeblu rozwoju gospodarczego.

Towar jest rezultatem działalności produkcyjnej człowieka, np. chleb jest rezultatem pracy piekarza, tkanina - tkacza, buty - szewca, itp. Dobro może wystąpić jako towar tylko wtedy, gdy odpowiada zapotrzebowaniu społeczeństwa, gdy jest w stanie zaspokoić określone potrzeby.

Możemy więc powiedzieć, że produkt pracy ludzkiej przeznaczony na sprzedaż nazywamy towarem.

Aby jednak mogły pojawić się w gospodarce towary musiały być spełnione następujące warunki:
    -   nadwyżka wyprodukowanych produktów ponad własne potrzeby producenta
    -   społeczny podział prac (specjalizacja)
    -   odrębność własnościowa środków produkcji, a tym samym i produktów

Towar posiada dwie podstawowe cechy:
    -   wartość użytkową
    -   wartość wymienną

Wartość użytkowa towaru to całokształt fizycznych i chemicznych właściwości, dzięki którym może on zaspokoić określoną potrzebę. Jest to kategoria obiektywna. Nie należy jej identyfikować z użytecznością, która wiąże się z subiektywną oceną przydatności danego dobra dla konkretnego nabywcy. Może ona być różna dla różnej grupy ludzi, a nawet ulegać zmianie dla jednej i tej samej osoby; użyteczność pierwszej jednostki nabywanego dobra jest większa od użyteczności kolejnych jednostek tego dobra. Towar staje się przedmiotem społecznego zapotrzebowania dzięki swej wartości użytkowej, inaczej mówiąc wartość użytkowa oznacza zdolność towaru do zaspokojenia ludzkich potrzeb.

Wartość wymienna jest formą przejawiania się wartości towaru w procesie wymiany. Przy wymianie towarów obserwujemy dwa charakterystyczne zjawiska:
    -   wymianie podlegają wartości użytkowe
    -   są one wymieniane w określonych proporcjach - pewna ilość towaru X za pewną ilość towaru Y. Pomijając w tej chwili przyczyny uboczne, główną przyczyną istnienia określonego ilościowego stosunku przy wymianie towarów, jest wielkość ich wartości. Co określa ten stosunek wymiany? Nie może go określić wartość użytkowa, albowiem podmiotem wymiany są różne wartości użytkowe. Wymiana tych samych wartości nie ma sensu (np. chleb za chleb), wymiana może mieć miejsce tylko wtedy, w zamian za określony towar, np. za buty otrzymamy inny towar np. chleb. Czy wartość użytkowa może być miarą wartości butów i określać ilościowy stosunek przy wymianie tych towarów? Oczywiście nie.

Różne wartości użytkowe towarów są bezpośrednią przyczyną ich wymiany. Piekarz potrzebuje butów, albowiem ich właściwości i formy zaspokajają jego potrzeby, szewc z tych samych względów potrzebuje chleba, ale fizyczne właściwości wymiennych towarów nie mogą określać proporcji przy wymianie. Jeśli więc musimy abstrahować w rozpatrywanym zagadnieniu od wartości użytkowej poszczególnych towarów, musimy znaleźć jakąś wspólną, jednorodną i tożsamą w treści ich właściwości, która określa stosunki ilościowe przy ich wymianie na rynku. Tą wspólną właściwością jest wartość towaru, która powstaje w toku wytwarzania, a cena jest jej rynkowym "obrazem", miernikiem wartości towaru na rynku.

Stosunek ilościowy, w jakim jeden towar jest wymieniany na inny, nazywamy wartością wymienną

Można ją wyrazić za pomocą zapisu:


X towaru A = Y towaru B

Towar B odgrywa rolę ekwiwalentu towaru A. Naturalny rozwój gospodarki towarowej powierzył tę funkcję towarowi, który ze względu na swoje specyficzne cechy mógł ją spełnić najlepiej - pieniądzowi. Ogólna formuła wartości wymiennej przybiera teraz postać:


X towaru A = Y jednostek pieniężnych

Jest to cena. Możemy ją określić jako szczególny przypadek wartości wymiennej kiedy rolę ogólnego ekwiwalentu odgrywa pieniądz.

Szczególnym towarem jest siła robocza. Posiada ona swoją wartość użytkową, czyli zdolność do wykonywania określonej pracy oraz wartość wymienną, która przybiera formę płacy za wykonaną pracę.