Jesteś tutaj

Teoria kosztów komparatywnych

Przyczyny i korzyści handlu międzynarodowego zaprezentowała klasyczna szkoła angielska, której twórcy, Adam Smith i David Ricardo, za przejaw bogactwa narodowego uważali rozmiary produkcji dóbr i usług, a nie pieniądz kruszcowy. W takim ujęciu dochody z eksportu mają znaczenie tylko o tyle, o ile umożliwiają nabycie na rynku światowym dóbr i usług, których gospodarka nie wytwarza. W sytuacji, kiedy kraj zarówno eksportuje, jak i importuje, wszyscy uczestnicy handlu międzynarodowego czerpią z niego korzyści, a ich źródłem jest specjalizacja produkcji, która umożliwia bardziej racjonalne wykorzystanie zasobów każdego kraju, a więc także ogólnych zasobów gospodarki światowej jako całości. W rezultacie produkcja wszystkich towarów odbywa się przy stosunkowo najmniejszych nakładach, rosną jej rozmiary przy danych nakładach, a więc także bogactwo i dobrobyt w skali światowej. Warunkiem takiej globalnej racjonalności jest całkowicie wolny, nie ograniczony żadnymi barierami handel międzynarodowy.

W ujęciu Smitha o kierunkach specjalizacji i korzyściach z handlu międzynarodowego miały decydować absolutne różnice kosztów wytwarzania między poszczególnymi krajami. Ricardo natomiast wykazywał, że możliwości korzystnej wymiany międzynarodowej istnieją nie tylko, gdy gospodarka narodowa może wytwarzać określone dobra taniej niż inne kraje, ale również wówczas, gdy produkuje wszystkie towary drożej. Podstawa do wzajemnej wymiany istnieje już wtedy, gdy między krajami występują względne różnice w kosztach wytwarzania. Kraj powinien specjalizować się w produkcji i eksporcie tych dóbr, które może wytworzyć stosunkowo taniej, a więc tych, w przypadku których ich względna przewaga w kosztach wytwarzania nad innymi krajami jest stosunkowo największa. Koncepcja Ricarda, oparta na tym twierdzeniu, znana jest w teorii ekonomii jako teoria kosztów komparatywnych lub przewag komparatywnych.

Koszty absolutne polegają na tym, że dany kraj jest bardziej efektywny w produkcji danego dobra.

Można teorię tę wyjaśnić na zasadzie przykładu, którego podstawą będzie model handlu obejmujący tylko dwa kraju (A i B) oraz dwa towary (X i Y). Zgodnie z zasadą kosztów komparatywnych, jeśli nawet kraj A ma absolutne koszty produkcji obu towarów niższe niż kraj B, to istnieje racjonalne uzasadnienie specjalizacji każdego kraju w produkcji tylko jednego towaru i wymiany nadwyżek z obopólną korzyścią. Kraj A powinien specjalizować się w wytworzeniu tego towaru, którego koszty produkcji są względnie niższe niż w kraju B.